Paylaş Büyüsün

Otizme Bağlı Davranışları Anlamak

1-3 Yaş, 3-5 Yaş

Canlı yayın sırasında otizmli çocukların davranışları hakkında merak edilenler ile ilgili birçok soru geldi. Tutturma, takılı kalma, vurma veya karar verememe davranışlarını anlamak ve nasıl yaklaşılması gerektiğini konuşmak isteyen katılımcılarımız oldu. Otizmli çocuklarda davranışlarla ilgili sorunların önemli bir bölümü otizmin kendisine ait özelliklerin dış ortam beklentileriyle uyuşmamasından meydan geliyor. Otizmli çocukların temel davranış özelliklerinden birisi olarak değişime karşı dirençli olmaları, durumun aynı kalmasında ısrarcılıklarını söyleyebiliriz.  Karşılaştıkları değişikliğin onlarda ciddi bir rahatsızlık duygusu yaratmasıyla ortaya çıkan tepkileriyle bu tip sorunlar meydana geliyor. Tutturma veya takılıp kalma şeklinde ortaya çıkan iki durum da aslında çocukların önceden hazırlanmadıkları, öngöremedikleri hızlı değişim noktalarında adeta otomatik olarak bir frene basma şeklinde karşımıza çıkıyor. Bazı çocuklar bekledikleri gibi olmayan, kendi kafalarındaki şemaya uymayan durumlarda rahatsızlıklarını vurma biçiminde ifade ettiklerinde başka bir davranış problemi göstermiş oluyorlar. Tabii ki başka nedenlerle de vurma ve saldırganlık davranışlarını ortaya çıkabilir ama en sık sebebin bu olduğu görülmektedir. Bu noktada özel eğitim alanında çalışan uzmanlarla çocuğun vurma davranışının ya da takılıp kalmalarının hangi bağlamda, hangi zaman, mekan ve koşullarda daha çok ortaya çıktığını anlamak ve bunu tetikleyici durumların alternatiflerinin üretilip üretilemeyeceğine bakmak önemli oluyor.

Daha ciddi durumlarda ilaç tedavilerinden yararlanılmakla beraber çocuğun değişmesini beklemeden, çocuğun temposuna göre çevresel düzenlenmelerin gerçekleştirildiği durumlar bu problemi azaltıyor. Burada sadece şuna dikkat etmek gerek çevre ile ilgili düzenlemeyi çocuğun istediği gibi yapmaktan bahsetmiyorum. Örneğin çocuk sizin koltukta oturmanızı değil de ayakta durmanızı talep ediyorsa bizim amaçladığımız düzenleme sizin oturduğunuz yerden kalkmanız değil. Sizin davranışınızda bir değişiklik olması gerekmiyor daha ziyade çocuğun o ortama geçişte işlerin kendi beklediği gibi olmama ihtimaline hazırlanmış olması gerekiyor. İlk olarak çocuğun çevresindeki bireylerin onun zorladığı biçime girmemesi önemli oluyor. Aynı zamanda bizim de onları girmekte tereddüt ettikleri bir ortama arkalarından iterek içeri sokmamamızda olduğu gibi zorlamamamız gerekiyor. Vurma, tutturma gibi davranışların ya da karar veremeyip arada kalma gibi durumların o andaki durumundan ziyade öncesinde neler olduğunun, çocuk için oradaki bilinmezlerin varlığının ve yine yetişkinlerin aynı ortamda daha önce çocuğu alıştırmış oldukları davranışlarının nasıl olduğunun analiz edilmesiyle başlamak en uygun yaklaşımı bulmayı sağlayabiliyor.